Juridisch

Wanneer twee of meerdere personen de krachten bundelen om samen een bepaald doel te verwezelijken, dan is er sprake van een feitelijke vereniging. Een feitelijke vereniging kan beschouwd worden als het "clubje". Doordat de feitelijke vereniging geen juridische grond heeft, kan zij geen verbintenissen aangaan, geen eigendommen bezitten, geen schenkingen of legaten aanvaarden en zijn het de individuele leden die zich persoonlijk verbinden tot de verplichtingen van de vereniging. 

De feitelijke vereniging wordt gekenmerkt door afwezigheid van rechtspersoonlijkheid. Dit heeft tot gevolg :

• de feitelijke vereniging is op zichzelf geen drager van rechten en plichten.
• ze heeft geen eigen afgezonderd vermogen.
• haar leden zijn met hun privé-vermogen voor hun deel aansprakelijk voor de schulden van de vereniging. Ze kunnen echter niet individueel aansprakelijk gehouden worden voor de gehele schuld.
• er bestaat een onverdeeldheid tussen de leden van de vereniging voor wat betreft de goederen die aangehouden worden om het doel van de vereniging na te streven.

Vanuit fiscaal standpunt is het belangrijk te weten dat voor de fiscus een "feitelijke vereniging" eigenlijk niet bestaat. In principe zijn het dus de leden die belast zullen worden op de eventuele inkomsten uit de vereniging.

Stichtingen zijn organisaties zonder winstoogmerk met een zelf opgebouwde en betrouwbare inkomstenbron afkomstig van een schenking of kapitaal. Ze hebben een eigen bestuur, kunnen opgericht worden door natuurlijke of rechtspersonen en streven educatieve, culturele, godsdienstige, sociale of andere maatschappelijke belangloze doeleinden na. Dat doen ze door steun te verlenen aan verenigingen, liefdadigheidsinstellingen, onderwijsinstellingen, individuen of door zelf programma’s op te zetten.

Zowel een VZW als een stichting naar Belgisch recht zijn een vereniging zonder winstoogmerk. Het grote verschil is dat een vzw werkt zonder inbreng van een eigen kapitaal. Een stichting wordt vaak door één of enkele personen opgericht, mét inbreng van eigen kapitaal, dat dan een eigen leven begint te leiden.
Een stichting heeft ook geen algemene ledenvergadering, enkel een raad van bestuur. Een vereniging zonder winstoogmerk heeft beiden.
Een stichting moet bovendien verplicht worden opgericht door een authentieke akte (via een notaris) terwijl een vereniging zonder winstoogmerk d.m.v. een onderhandse akte mag worden opgericht.
De wet maakt een onderscheid tussen ‘private stichtingen’ en ‘stichtingen van openbaar nut’. Een private stichting streeft een belangloos doel na, maar heeft een privaat karakter en wordt opgericht via een notariële akte. Een ‘stichting van openbaar nut’ dient erkend te worden via een Koninklijk Besluit.
Het opzetten van een private stichting is een heel wat eenvoudigere zaak dan het opzetten van een stichting van openbaar nut. Vandaar dat deze stichtingsvorm ook wel gehanteerd wordt voor een publiek belangeloos doel. De wet laat overigens toe dat een private stichting omgezet wordt in een stichting van openbaar als de voorwaarden daartoe voldaan zijn.

Stichtingen zijn sinds lange tijd actief in België, maar kregen pas voor het eerst ook een juridisch kader in de wet van 2 mei 2002 betreffende VZW’s en de stichtingen. De benamingen ‘private stichtingen’ en ‘stichtingen van openbaar‘ zijn nu dan ook juridisch beschermd.

Toch kan men zeggen dat de stichtingen bij het grote publiek nog behoorlijk onbekend zijn. Om daar verandering in te brengen verenigden meer dan 70 Belgische stichtingen zich in het ‘Belgisch Netwerk van Stichtingen vzw’. Bij het ‘Belgisch Netwerk van Stichtingen vzw’ kan je terecht voor advies, juridische informatie en begeleiding.

Lees ook het artikel "Stichtingen in België, profiel van een sector" een onderzoek van de Koning Boudewijnstichting (2008).

Op onze website onder het financiële luik kan je meer informatie terugvinden over de Belgsiche stichtingen die specifiek met ontwikkelingssamenwerking bezig zijn.

Een vereniging zonder winstoogmerk is een groep natuurlijke personen of rechtspersonen die een belangeloos doel nastreven.

De vzw onderscheidt zich van de feitelijke vereniging. Deze laatste heeft geen rechtspersoonlijkheid, de leden kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld en investeren hun eigen vermogen. De vzw beschikt over eigen rechtspersoonlijkheid die losstaat van die van haar leden. De rechtspersoonlijkheid betekent dat de vzw rechten en plichten heeft. De leden beschikken over een beperkte aansprakelijkheid en investeren in beginsel hun eigen vermogen niet voor de verbintenissen van de vzw.

De minister van Justitie en de Federale Overheidsdienst Justitie hebben een brochure gepubliceerd om personen die een vzw wensen op te richten of er activiteiten wensen uit te oefenen, basisinformatie te verstrekken in een duidelijke taal. De brochure geeft antwoord op onder andere volgende vragen :

• Wat is een vzw ?
• Hoe een vzw oprichten ? (korte beschrijving)
• Hoe is een vzw georganiseerd ?
• Welke boekhoudkundige verplichtingen hebben de vzw's ? 
• Hoe is de aansprakelijkheid geregeld ?

Voor een gedetailleerde uitleg kan je de digitale brochure "De vzw" raadplegen of een papieren versie bestellen bij de Federale Overheidsdienst Justitie. Voor antwoorden op meer specifieke vragen kan je terecht op de veelgestelde vragen van de Vlaams studie- en documentatiecentrum voor vzw’s (vsdc).

Een vzw oprichten heeft veel voordelen maar het behalen van het statuut houdt verplichtingen in op fiscaal, juridisch en boekhoudkundig vlak. Bovendien brengen de nodige formaliteiten kosten met zich mee. Het is dus belangrijk om af te wegen of het voor jouw organisatie een meerwaarde is om een vzw te worden. 

Wanneer niet ?

In veel gevallen is het voldoende een feitelijke vereniging op te richten om je doel te bereiken :

• Je initiatief heeft een beperkt budget van maximaal 14.000 € per jaar
• De activiteiten van je vereniging worden op een korte periode van het jaar georganiseerd
  Bijvoorbeeld: Je vereniging organiseert één keer per jaar een grote fuif ten voordele van een project in het Zuiden.
• Je vereniging telt weinig leden
• Je vereniging bezit geen onroerend goed

Tip : als je kiest om een feitelijke vereniging te blijven is het toch altijd aan te raden om een intern reglement op te stellen die de rechten en plichten van de leden opsomt.

Wanneer wel ?

In een aantal gevallen is het wel aangeraden om een vzw op te richten in het belang van de leden of van de organisatie zelf.

• Je vereniging sluit vaak overeenkomsten met financiële engagementen
• Je vereniging wil in eigen naam onroerende goederen in eigendom bezitten
• Je vereniging wil erkend worden of subsidies krijgen. De overheid stelt vaak als voorwaarde voor subsidies de het vzw statuut.
• Je vereniging zal schenkingen of legaten ontvangen. Dit kan enkel als de organisatie een rechtspersoonlijkheid
• Je vereniging wil personeel in dienst nemen.

Je kan een duidelijk overzicht van de verschillen tussen een feitelijke vereniging en een vzw terugvinden in deze digitale brochure.

Op de website van Procura vind je nog bijkomende informatie.

Je kan altijd terecht bij Vlaams Studie en Documentatiecentrum (VSDC) voor info over vzw’s.

Een niet-gouvernementele organisatie (ngo of non-gouvernementele organisatie) is een organisatie die onafhankelijk is van de overheid en zich op een of andere manier richt op een verondersteld maatschappelijk belang. In Vlaanderen wordt de term ngo vooral gebruikt voor organisaties die zich met ontwikkelings- samenwerking bezighouden. In België zijn er 135 erkende ngo's. Deze ngo's hebben recht op project- of programmasubsidies.

Voor meer informatie over de Belgische ngo's kan je ook surfen naar www.ngo-openboek.be. Ngo-openboek is een gegevensbank over en van de ngo's voor ontwikkelingssamenwerking. Deze site biedt een open venster op hun werking.

Je kan ook terecht op www.11.be. Dit is de portaalsite van de koepel van de Vlaamse ngo's.

Het is een lange en moeilijke procedure om erkend te worden als ngo. De voorwaarden voor erkenning worden opgesomd in artikel 10 van de Wet van 25 mei 1999 betreffende de Belgische internationale samenwerking. Deze kunnen als volgt worden samengevat :

• Opgericht zijn overeenkomstig de wet op de vzw's van 27 juni 1921 (aangevuld door een nieuwe wet van 2002), of een vennootschap zijn met een sociaal oogmerk, overeenkomstig de wet van 13 april 1995 tot wijziging van de wetten op de handelsvennootschappen, gecoördineerd op 30 november 1935;
• Ontwikkelingssamenwerking als belangrijkste maatschappelijk doel hebben;
• Drie jaar nuttige en actuele ervaring kunnen voorleggen in een of meerdere activiteitendomeinen, vastgesteld door de koning (dit zijn: financiering van partners in het zuiden, uitzenden van personen, educatie van de Belgische bevolking en dienstverlening), en bereid zij zich te onderwerpen aan een evaluatie van haar werking;
• Een planmatige aanpak hebben die voortvloeit uit een meerjarenprogramma, dat tevens een financieel plan inhoudt.
• Autonoom zijn;
• De continuïteit van haar werking kunnen verzekeren;
• Een meerderheid van leden in de bestuursorganen hebben die de Belgische nationaliteit bezitten;
• Activiteiten uitvoeren overeenkomstig de doelstellingen van de Belgische internationale samenwerking, vermeld in art. 3 van de wet, waar als hoofddoelstelling wordt geformuleerd: "de duurzame menselijke ontwikkeling te realiseren door middel van armoedebestrijding, op basis van het concept "partnerschap" en met inachtneming van de criteria voor ontwikkelingsrelevantie";
• Een transparante boekhouding voeren.

Een gedetailleerde opsomming van de voor te leggen documenten in een erkenningsdossier wordt gegeven in bijlage 1 van het Ministerieel besluit van 25 september 1998, houdende uitvoeringsmaatregelen van het Koninklijk Besluit van 18 juli 1997, betreffende de erkenning en subsidiëring van niet-gouvernementele ontwikkelingsorganisaties en hun federaties.

Als je als organisatie eraan denkt om een erkennigsaanvraag in te dienen bij het Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking, kan je beroep doen op advies van Coprogram, de Vlaamse federatie voor ngo’s.

Alle praktische informatie over de vrijwilligerswet kan u terugvinden op de website www.vrijwilligersweb.be. Verschillende brochures kan je digitaal downloaden in pdf-formaat.

In samenwerking met de Nationale Loterij en een private verzekeraar bieden alle provincies een gratis vrijwilligersverzekering aan. Organisaties die hiervan gebruik willen maken vinden meer informatie op de website van hun provincie. Een exemplaar van de polis voor de vrijwilligerswetgeving kan je digitaal downloaden.