Deze website draagt het AnySurferlabel, een Belgisch kwaliteitslabel voor toegankelijke websites. Meer informatie vindt u op www.anysurfer.be.

Home > Wat is de 4de pijler ?

Wat is de 4de pijler ?

Afrikaans kinderen

Na een rondreis in India besluiten Eva, Sophie en Jan om een weeshuis dat ze toevallig hebben bezocht verder te steunen. De school van Lucas en Emma gaat een uitwisselingsband aan met een schooltje in Peru. Ayse en Abdul ondersteunen met hun migrantenorganisatie sociale projecten in het thuisland. Ingenieurs Frederik en Roos storten zich op een waterproject in Mali, met de steun van hun bedrijf.

In Vlaanderen zijn naar schatting meer dan 1.100 van dit soort initiatieven voor ontwikkelingssamenwerking actief. 30.000 tot 60.000 Vlamingen steken via een eigen project regelmatig de handen uit de mouwen voor het Zuiden. Jaarlijks zouden deze initiatieven in Vlaanderen 47 à 68 miljoen euro inzamelen om projecten te steunen.

Deze cijfers komen uit een onderzoek uit 2007 van het HIVA (Hoger Instituut voor de Arbeid - KUL), uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Overheid. Daaruit bleek een tendens naar een ‘vermaatschappelijking’ van ontwikkelingssamenwerking. De studie stelt vast dat ontwikkelingssamenwerking steeds minder alleen een zaak is van de traditionele spelers op dit gebied, zoals de overheid, de internationale organisaties en niet-gouvernementele organisaties. Steeds meer burgers, bedrijven, organisaties, scholen enz... gaan zelf aan de slag en zetten eigen projecten in het Zuiden op. Dit ‘fenomeen’ werd in de studie van het HIVA de ‘4de pijler’ gedoopt.

De 4 pijlers van de ontwikkelingssamenwerking kunnen als volgt onderscheiden worden :
 

Definitie
 

Het HIVA geeft volgende definitie van de 4de pijler :
“De 4de pijler van ontwikkelingssamenwerking omvat alle actoren - die initiatieven nemen op het vlak van ontwikkelingssamenwerking – die niet behoren tot de erkende bilaterale overheidssamenwerking (eerste pijler), multilaterale overheidssamenwerking (tweede pijler) of de door de overheid erkende niet-gouvernementele samenwerking (derde pijler) met het Zuiden.

Waar komt de 4de pijler vandaan ?
 

4de pijlerinitiatieven bestaan in feite al tientallen jaren. Denk maar aan de vele missiegroepen die al in de jaren ’50 ontstonden. Maar onderzoek toont dat er de laatste jaren een heropleving is van dit soort initiatieven.
4de pijlerinitiatieven zijn deels een antwoord op de oproep die traditionele ngo’s al jaren uitdragen om meer met het Zuiden bezig te zijn. Maar de huidige initiatieven pakken dit op een unieke manier aan en met een heel eigen dynamiek.

In deze geglobaliseerde wereld zijn we allemaal wereldburgers geworden. We reizen meer en komen meer in contact met het Zuiden. Bedrijven werken over de grenzen heen, studenten studeren in het buitenland, toeristen ontdekken nieuwe landen. De media brengen ook de hele wereld dichterbij en internet biedt ongekende nieuwe mogelijkheden om contacten over de grenzen heen uit te bouwen.
Maar de moderne burger vindt niet altijd zijn plaats bij de klassieke ontwikkelingsinstanties. Hij/zij wil niet alleen geld geven, maar ook zelf de handen uit de mouwen steken. Hij/zij gaat dan op zoek naar handelingsalternatieven waarbij hij/zij volgens eigen mogelijkheden en interesses en met meer autonomie kan bijdragen aan een betere wereld.

Bovendien kan je ook vaststellen dat steeds meer organisaties die niet in de eerste plaats met ontwikkelingssamenwerking bezig zijn, ervoor kiezen om hun schouders te zetten onder een ‘eigen’ concreet project in het Zuiden. Denk maar aan scholen, bedrijven, middenveldorganisaties, migrantenorganisaties, vakbondsgroepen, ziekenhuizen of sportfederaties. Je kan dus terecht beweren dat er een toenemende ‘vermaatschappelijking’ van de ontwikkelingssamenwerking aan de gang is.

Het Vlaams steunpunt voor de 4de pijler
 

De 4de pijlerinitiatieven zijn steeds nadrukkelijker aanwezig in het Vlaamse landschap van ontwikkelingssamenwerking. Toch kregen ze tot voor kort slechts in beperkte mate erkenning, ondersteuning en waardering van de overheid en de ngo’s.

Dat was het vertrekpunt om vanaf januari 2009 een Vlaams 4de pijlersteunpunt uit te bouwen, een initiatief van het Vlaamse Agentschap voor Internationale Samenwerking (VAIS), in samenwerking met 11.11.11 - koepel van de Vlaamse Noord-Zuidbeweging.

Het steunpunt wil hét aanspreekpunt zijn voor iedereen die in Vlaanderen met een eigen project bezig is. Advies verlenen en informatie verstrekken staat voorop, ondermeer via deze website en de helpdesk die eraan verbonden is. Afhankelijk van de noden, zal het steunpunt ook een vormingsaanbod op maat uitwerken. Het steunpunt zal ook regelmatig ontmoetingsmomenten inrichten om de uitwisseling en dialoog tussen 4de pijlerinitiatieven en andere spelers te stimuleren. Zo kan er worden uitgekeken naar samenwerkingsverbanden waarbij iedereen, volgens zijn eigen inbreng, bijdraagt tot een kwalitatieve en doeltreffende ontwikkelingssamenwerking.

Conferentie 2009

In 2007 publiceerde het HIVA in opdracht van de Vlaamse Minister voor Ontwikkelingssamenwerking de studie "De vierde pijler van de ontwikkelingssamenwerking: de opkomst van de levensverbeteraar." Twee jaar later blijven er nog veel vragen onbeantwoord over dit nieuwe begrip in de Vlaamse ontwikkelingssamenwerking.

Het HIVA kreeg daarom de opdracht van het VAIS (Vlaams Agentschap voor Internationale Samenwerking) om verder onderzoek te verrichten naar de aard van de 4de pijler, de bestaande ondersteuning van lokale overheden en de mogelijke bijdragen van de 4de pijler tot ontwikkelingssamenwerking. De resultaten zijn gebundeld in het rapport "De vierde pijler van de Vlaamse ontwikkelingssamenwerking - voorbij de eerste kennismaking" en werd op een conferentie van 12 juni 2009 voorgesteld.

Tijdens deze conferentie stelde Mirjam Vossen ook haar column 'Goed Bezig' over (doe-het-zelf) ontwikkelingswerk voor. Mirjam is journalist, gastdocent en onderzoeker. Zij schrijft over ontwikkelingshulp en globalisering. Binnen Stichting Het Goede Doel zet zij zich in voor kleinschalige projecten in Malawi. In 2008 verscheen haar boek "Eerste hulp bij ontwikkelingswerk", een praktische gids voor iedereen met projecten in het Zuiden.

Naar aanleiding van deze nieuwe studie over de 4de pijler schreef Tom De Bruyn, deskundige van HIVA, een reeks artikels:

Doel van de website
 

Het doel is om alle initiatieven te bundelen die thuishoren onder de noemer ‘4de pijler’ in Vlaanderen. Deze website is een databank waarop 4de pijlerinitiatieven zich kunnen aanmelden. De aangemelde organisaties verschijnen onder de rubriek “4de pijlers stellen zich voor”. Dankzij de uitgebreide zoekfunctie op kaart kunnen initiatieven die actief zijn in dezelfde regio elkaar gemakkelijker vinden. Organisaties die niet behoren tot de 4de pijler kunnen zich niet aanmelden op de databank. Deze organisaties kunnen wel informatie achterlaten of een link krijgen op de website indien ze diensten aanbieden die interessant kunnen zijn voor 4de pijlers. De verantwoordelijkheid voor de inhoudelijke informatie over het project valt bij de leden van het project zelf. De registratie van een organisatie mag niet beschouwd worden als enige vorm van goedkeuring of erkenning door de Vlaamse Overheid. Het is de bedoeling:

Toespraak van minister-president Peeters bij de lancering van de website op 2 december 2008 bekijken op YouTube.

De 4de pijler over de grenzen
 

De 4de pijler laat uiteraard niet alleen in Vlaanderen van zich horen. Ook in franstalig België bestaat een steunpunt waar de 4de pijlerinitiatieven terecht kunnen, georganiseerd door de Cellule d'Appui pour la Solidarité Internationale Wallonne (CASIW).

In Nederland spreekt men van ‘particuliere initiatieven’. Er zouden naar schatting meer dan 6.000 initiatieven actief zijn. Die worden door verschillende netwerken ondersteund (Wilde Ganzen, NCDO, enz.). Nederlandse particuliere initiatieven hebben ook zelf een koepel opgericht, namelijk Partin: www.partin.nl.