Wat is de 4de pijler ?
- De 4 pijlers van de ontwikkelingssamenwerking
- Definitie
- Waar komt de 4de pijler vandaan ?
- Het Vlaams steunpunt voor de 4de pijler
- Doel van de website
- De 4de pijler over de grenzen
Na een rondreis in India besluiten Eva, Sophie en Jan om een weeshuis dat ze toevallig hebben bezocht verder te steunen. De school van Lucas en Emma gaat een uitwisselingsband aan met een schooltje in Peru. Ayse en Abdul ondersteunen met hun migrantenorganisatie sociale projecten in het thuisland. Ingenieurs Frederik en Roos storten zich op een waterproject in Mali, met de steun van hun bedrijf.
In Vlaanderen zijn naar schatting meer dan 1.100 van dit soort initiatieven voor ontwikkelingssamenwerking actief. 30.000 tot 60.000 Vlamingen steken via een eigen project regelmatig de handen uit de mouwen voor het Zuiden. Jaarlijks zouden deze initiatieven in Vlaanderen 47 à 68 miljoen euro inzamelen om projecten te steunen.
Deze cijfers komen uit een onderzoek uit 2005 van het HIVA (Hoger Instituut voor de Arbeid - KUL), uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse Overheid. Daaruit bleek een tendens naar een ‘vermaatschappelijking’ van ontwikkelingssamenwerking. De studie stelt vast dat ontwikkelingssamenwerking steeds minder alleen een zaak is van de traditionele spelers op dit gebied, zoals de overheid, de internationale organisaties en niet-gouvernementele organisaties. Steeds meer burgers, bedrijven, organisaties, scholen enz... gaan zelf aan de slag en zetten eigen projecten in het Zuiden op. Dit ‘fenomeen’ werd in de studie van het HIVA de ‘4de pijler’ gedoopt.
De 4 pijlers van de ontwikkelingssamenwerking kunnen als volgt
onderscheiden worden :
- De 1ste pijler omvast de ontwikkelingssamenwerking die uitgaat van de overheid, ook wel gevat onder de term ‘officiële’ of ‘bilaterale’ ontwikkelingssamenwerking. Ook de gemeenschappen, provincies en gemeenten vallen hier onder.
- De 2de pijler is de zogenaamde multilaterale ontwikkelingssamenwerking die uitgaat internationale instellingen zoals de Europese Commissie of de Verenigde Naties.
- De 3de pijler bestaat uit traditionele en door de overheid erkende niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) en de universiteiten.
- De 4de pijler is niet zo eenduidig te definiëren. In zekere zin hoort alles wat niet tot de eerste drie pijlers hoort, bij de 4de pijler.
Definitie
Het HIVA geeft volgende definitie van de 4de pijler :
“De 4de pijler van ontwikkelingssamenwerking omvat alle actoren -
die initiatieven nemen op het vlak van ontwikkelingssamenwerking –
die niet behoren tot de erkende bilaterale overheidssamenwerking
(eerste pijler), multilaterale overheidssamenwerking (tweede
pijler) of de door de overheid erkende niet-gouvernementele
samenwerking (derde pijler) met het Zuiden.
Waar komt de 4de pijler vandaan
?
4de pijlerinitiatieven bestaan in feite al sinds tientallen
jaren. Denk maar aan veel missiegroepen die al in de jaren ’50
ontstonden. Maar onderzoek toont dat er de laatste jaren een
opleving is van dit soort initiatieven.
4de pijlerinitiatieven zijn deels een antwoord op de oproep die
traditionele ngo’s al tientallen jaren uitdragen om meer met het
Zuiden bezig te zijn. Maar de huidige initiatieven pakken dit op
een eigen manier aan en met een heel eigen dynamiek.
In deze geglobaliseerde wereld zijn we allemaal
wereldburgers geworden. We reizen meer en komen
zelf meer in contact met het Zuiden. Bedrijven werken over de
grenzen heen, studenten studeren in het buitenland, toeristen
ontdekken nieuwe landen. De media brengen ook de hele wereld
dichterbij en de nieuwe media, zoals internet, bieden ongekende
nieuwe mogelijkheden om contacten over de grenzen heen uit te
bouwen.
Maar de moderne burger vindt niet altijd zijn plaats bij de
klassieke ontwikkelingsinstanties. Hij/zij wil niet alleen geld
geven, maar ook zelf de handen uit de mouwen
steken. Hij/zij gaat dan op zoek naar
handelingsalternatieven waarbij hij/zij volgens eigen mogelijkheden
en interesses en met meer autonomie kan bijdragen aan een betere
wereld.
Bovendien kan je ook vaststellen dat steeds meer organisaties die niet in de eerste plaats met ontwikkelingssamenwerking bezig zijn, ervoor kiezen om hun schouders te zetten onder een ‘eigen’ concreet project in het Zuiden te zetten. Denk maar aan scholen, bedrijven, middenveldorganisaties, migrantenorganisaties, vakbondsgroepen, ziekenhuizen of sportfederaties. Je kan dus terecht beweren dat er een toenemende ‘vermaatschappelijking’ van de ontwikkelingssamenwerking aan de gang is.
Het Vlaams steunpunt voor
de 4de pijler
De 4de pijlerinitiatieven zijn steeds nadrukkelijker aanwezig in het Vlaamse landschap van ontwikkelingssamenwerking. Toch hebben ze tot nu toe slechts in beperkte mate erkenning, ondersteuning en waardering van de Vlaamse overheid en de ngo’s.
Dat was het vertrekpunt om vanaf januari 2009 een Vlaams 4de pijlersteunpunt uit te bouwen, een initiatief van het Vlaamse Agentschap voor Internationale Samenwerking (VAIS), in samenwerking met 11.11.11 - koepel van de Vlaamse Noord-Zuidbeweging.
Het steunpunt wil hét aanspreekpunt zijn voor iedereen die in Vlaanderen met een eigen project bezig is. Advies verlenen en informatie verstrekken staat voorop, ondermeer via deze website en de helpdesk die eraan verbonden is. Afhankelijk van de noden, zal het steunpunt ook een vormingsaanbod op maat uitwerken. Het steunpunt zal ook regelmatig ontmoetingsmomenten en inrichten om de uitwisseling tussen 4de pijlerinitiatieven te stimuleren en om de dialoog stimuleren tussen deze 4de pijlerinitiatieven en andere spelers. Zo kan er worden uitgekeken naar samenwerkingsverbanden waarbij iedereen, volgens zijn eigen inbreng, bijdraagt tot een kwalitatieve en doeltreffende ontwikkelingssamenwerking.
Doel van
de website
Deze website bundelt alle initiatieven die thuishoren onder de noemer ‘4de pijler’.
Het is de bedoeling :
- dat de verschillende spelers elkaar vinden en beter leren kennen
- dat 4de pijlers informatie kunnen vergaren, ervaringen uitwisselen en kennis delen
- dat 4de pijlers vragen stellen en tips geven
"4de pijlers stellen zich voor" is een databank van 4de pijlerinitiatieven in Vlaanderen. Dankzij de uitgebreide zoekfunctie op kaart kunnen initiatieven die actief zijn in dezelfde regio elkaar makkelijker vinden. De organisaties die op de website staan behoren tot de 4de pijler maar zijn niet gescreend op kwaliteit.
Toespraak van minister-president Peeters bij de lancering van de website op 2 december 2008 bekijken op YouTube.
De 4de pijler over de grenzen
De 4de pijler laat uiteraard niet alleen in Vlaanderen van zich horen. Ook in franstalig België bestaat een steunpunt waar de 4de pijlerinitiatieven elkaar ontmoeten, georganiseerd door de Cellule d'Appui pour la Solidarité Internationale Wallonne (CASIW).
In Nederland spreekt men van ‘particuliere initiatieven’. Er zouden naar schatting meer dan 6.000 initiatieven actief zijn. Die worden door verschillende netwerken ondersteund (Wilde Ganzen, Oxfam Novib, NCDO, Impulsis, enz.). Je vindt een overzicht op www.linkis.nl.
