KWALITEITSCRITERIA VOOR EEN WATERPROJECT IN HET ZUIDEN

De ngo PROTOS werkte negen kwaliteitscriteria uit waaraan een project getoetst kan worden. De kwaliteitscriteria zijn ongetwijfeld een nuttig instrument voor wie van start gaat met een waterproject in het Zuiden. Ook voor wie al bezig is met een waterproject is dit een waardevol instrument om het project eventueel bij te sturen naar een duurzamer project. 

1. Toe-eigening door de begunstigden en afstemmen op de strategieën van de partnerstaten (toe-eigenen = opnemen van eigenaarschap door de begunstigden).

De toe-eigening van het project door de begunstigden is de sleutel tot blijvend succes van het project. Ook moet het aansluiten bij de strategieën op het vlak van drinkwater en sanitatie van het land uit het Zuiden.

• Werden de begunstigden goed geïdentificeerd (zonder de armsten en de kwetsbare groepen uit te sluiten)?
• Werden de begunstigden geraadpleegd voor de identificatie van het project?
• Kadert het project in de nationale, regionale en lokale politiek inzake water en sanitatie?
  - Wordt er nagegaan of het project past binnen de gemeentelijke ontwikkelingsplannen en hun prioriteitstelling? Risico: twee waterputten op 100m afstand, terwijl andere bewoners 4km moeten stappen. Een waterput voor enkel “favorieten” i.p.v. voor iedereen.
  - En wat met de regionale/nationale politiek rond water en sanitatie? Vb. sinds twee jaar zijn open waterputten, zelfs met dekstel niet meer toegelaten door de Malinese Water Wet. Men schrijft boringen met een pomp voor.
• Stemt het project overeen en is het complementair met andere acties in de zone?
• Werden de begunstigden betrokken bij alle stadia van het formuleren van het project?
• Zodra de bouw is afgewerkt, zijn de begunstigden bereid en bekwaam om het beheer van de infrastructuur op zich te nemen en kunnen zij het onderhoud en herstellingen laten doen en financieren?

2. Bekwaamheid van de aanvrager en zijn partners.

De drager van het project en zijn partners moeten in staat zijn het project tot een goed einde te brengen.

• Beschikt de aanvrager over voldoende ervaring in projectbeheer?
• Heeft de aanvrager de nodige competentie om het project tot een goed einde te brengen (ervaring in water- en sanitatieprojecten, technische en sociale engineering, kennis en verankering in het land uit het Zuiden)?
  Sociale engineering = de lokale overheden, de lokale bevolking en de begunstigden tijdig en vooraf:
  - informeren over het project;
  - zorgen dat ze er allen achter staan;
  - zorgen dat er geen afgunst ontstaat;
  - vorming geven over de relatie (ongezond) water, slecht hygiënisch gedrag en gezondheid;
  - actieve hulp vragen bij de uitvoering van het project;
  - laten doordringen dat ze straks hun verantwoordelijkheid gaan moeten opnemen voor latere exploitatie en onderhoud en dat het geld daarvoor niet eeuwig zal blijven komen van de “milde schenker”.
• Bieden de partners van de aanvrager een meerwaarde en leveren ze de ontbrekende competenties of de nodige ervaring?
  Zoek zowel in België als in het ontwikkelingsland partners. Niet alleen voor financiering, maar ook voor technische kennis, kennis van de politiek in het land, kennis van de lokale context en kennis in het projectopzet en het projectbeheer.

3. Technische en economische analyse

Een technische en financiële oplossing die het best aansluit bij de situatie ter plekke is de sleutel tot de technische en economische leefbaarheid.

• Is de technische oplossing aangepast aan de reële noden en aan de situatie ter plaatse?
• Is het budget reëel en dekt het de totale investering evenals de kosten van de sociale engineering (sensibiliseren van de gebruikers, vorming van de toekomstige uitbaters van de dienst) en de kosten verbonden aan de opvolging van het project?
• Zijn de nodige middelen (personeel, uitrusting, materiaal, enz.) om het project uit te voeren duidelijk omschreven met een analyse van de identificatie en van de inzet van de middelen en bijdragen van elk van de actoren in het Noorden en in het Zuiden?
  Is het project goed bedacht en is het budget correct ingeschat? Waar zit er water? Hoe diep moet geboord worden? Heb je dit laten dubbel-checken?
  Niet eerst het budget verzamelen en dan het project bepalen
  “Mijnheer, ze hadden gezegd dat ons project in Mali 5.000 € ging kosten en nu een jaar later zeggen ze dat ze 15.000 € nodig hebben”.

4. Pertinentie = doe je de juiste dingen om het juiste probleem op te lossen

Het begrip pertinentie bestaat erin na te gaan of het project en de verschillende handelingen die eruit voortvloeien een oplossing bieden voor de lokale noden binnen de realiteit van de lokale context.

• Hoe zit het met de pertinentie van het project in het licht van de millenniumdoelstellingen voor water en sanitatie?
• Beantwoordt het project aan een vraag gedragen door de bevoegde lokale overheid?
• Zijn de noden van de begunstigden duidelijk omschreven en beantwoordt het voorstel er in hoofdzaak aan?

5. Coherentie

De coherentie bestaat erin na te gaan of de werkwijze van het project goed is en logisch opgevat.

• Houdt het ontwerp van het project rekening met externe risicofactoren en voorziet het maatregelen om die te beperken?
• Zijn de doelstellingen goed geïdentificeerd?
• Zullen de activiteiten zoals voorzien in het project het halen van de doelstellingen mogelijk maken?
• Kunnen de geprogrammeerde activiteiten gerealiseerd worden met de middelen die ingezet worden?

6. Methodologie

De methodologie verwijst naar de interventiemethoden ter plaatse en de verwezenlijking van de verschillende activiteiten van het project.

• Zullen de begunstigden betrokken worden bij de uitwerking van het project (bv. in welke mate voorziet het project de inschakeling van lokale arbeidskracht, de levering van lokaal materiaal, kleine financiële bijdragen, …)?
  Het gebruik van lokaal beschikbare materialen is eveneens belangrijk in de methodologie van het project:
  - koop zo lokaal mogelijk aan;
  - denk aan toekomstig onderhoud en reparaties en aan de nodige wisselstukken.
• Plant het project een duidelijke afbakening van de rol en de verantwoordelijkheid van de verschillende betrokken actoren in het Zuiden en in het Noorden?
• Voorziet het project acties om de bekwaamheid van de lokale actoren in het Zuiden te versterken?
• Voorziet het project de vorming van de begunstigden i.v.m. het goed gebruik van water/de sanitaire voorzieningen en een beter gedrag op het vlak van hygiëne?

7. Duurzaamheid van de dienst na de uitvoering van het project

Zodra het project is beëindigd, is het belangrijk dat de dienst lokaal functioneert voor een zo lang mogelijke tijd.

• Zal de dienst technisch duurzaam zijn? Zijn er ter plaatse vervangstukken? Zijn er technici die de nodige vorming hebben om te voorzien in het onderhoud en de herstellingen?
• Zal de dienst financieel duurzaam zijn? Zijn de begunstigden georganiseerd om de kosten van beheer, onderhoud en herstelling te innen?
• Zal de dienst sociaal duurzaam zijn? Wordt een sociale tarifering gehanteerd om discriminatie i.v.m. de toegang tot de dienst te vermijden?
• Zal de dienst duurzaam zijn op institutioneel vlak? Is de beheersverantwoordelijkheid duidelijk omschreven? In geval van problemen, zijn er doeltreffende beheersorganen die vlug kunnen ingrijpen?
• Zal de dienst duurzaam zijn op het vlak van het milieu? Kadert het project in een geïntegreerd waterbeleid?

8. Effect

Het in werking stellen van een dienst drinkwatervoorziening of sanitatie brengt veranderingen in de maatschappij. Deze veranderingen kunnen economisch, sociaal, institutioneel of politiek zijn.

• Zal het project op lokaal vlak bijdragen tot de sociale en economische ontwikkeling? Zijn er maatregelen aangenomen opdat de tijd die gewonnen wordt doordat het waterhalen sneller gaat (meestal de taak van vrouwen en meisjes) gebruikt wordt om vrouwen toegang te verlenen tot economische activiteiten en de meisjes toe te laten naar school te gaan?
• Ambieert het project een effect dat het lokale niveau overstijgt?

9. Transparantie en communicatie

Een goede, doorzichtige communicatie is essentieel om de return te verzekeren voor de actoren en geldschieters in het Noorden. Zo vergroot je het aantal mensen die eerlijkere Noord-Zuidrelaties een warm hart toedragen. Na afloop is een goede evaluatie een stevige basis voor een toekomstig project.

• Heeft de aanvrager er zich toe verbonden te rapporteren over de vooruitgang van het project?
• Heeft de aanvrager er zich toe verbonden een eindrapport op te stellen met volledige transparantie inzake de werkelijke uitgaven voor het project?
• Heeft de aanvrager al de betrokken partijen in het Noorden als doelgroep van zijn communicatie?
• Na afloop van het project, is de aanvrager bereid het te evalueren of extern te laten evalueren?

Wie nog vragen heeft rond drinkwater en/of sanitaire voorzieningen in het Zuiden kan zich wenden tot PROTOS. Deze niet-gouvernementele organisatie zet zich al 30 jaar in voor een beter waterbeheer door het ondersteunen van waterprogramma’s in diverse landen in het Zuiden. Gedurende hun jarenlange werking hebben ze heel wat ervaring opgebouwd rond drinkwater, hygiëne, en sanitatie, en in het gebruik van water voor landbouwdoeleinden. Meer info op www.protosh2o.org – 09 235 25 10 – info@protosh2o.org.

De brochure “Internationale solidariteit voor gedecentraliseerde drinkwater-en sanitaire voorzieningen” kan je hieronder downloaden.

• Internationale solidariteit voor gedecentraliseerde drinkwater-en sanitaire voorzieningen(1.1 MB)
• Intern sol water(29 KB)